Το κουνούπι είναι δίπτερο έντομο της οικογένειας Culicidae με 3.500 περίπου είδη ανά τον κόσμο.
Το λεπτό και μακρύ σώμα του ενήλικου κουνουπιού καλύπτεται με λέπια και έχει μακριά πολύ λεπτά πόδια που του επιτρέπουν μόνο να στηρίζεται. Τα φτερά του είναι μεμβρανώδη. Χαρακτηριστικό του είναι μία επιμήκης προβοσκίδα που βγαίνει από τη στοματική του κοιλότητα.
Το αρσενικό κουνούπι έχει πιο τριχωτές κεραίες από του θηλυκού. Τα κουνούπια τρέφονται με νέκταρ ή γύρη που βρίσκουν στη φύση, όμως τα θηλυκά χρειάζονται και αίμα προκειμένου να μπορέσουν να κάνουν αβγά.
Εφόσον το θηλυκό πραγματοποιήσει ένα γεύμα αίματος τότε ωριμάζουν τα αβγά του τα οποία και τοποθετεί στην επιφάνεια του νερού και στη συνέχεια εκκολάπτονται οι προνύμφες που τρέφονται με διάφορα οργανικά κατάλοιπα. Μερικές προνύμφες από κάποια είδη κουνουπιών τρέφονται με άλλα κουνούπια ή άλλα μικρά έντομα. Οι προνύμφες είναι υδρόβιες και εφοδιασμένες με δύο αναπνευστικά συστήματα που τους επιτρέπουν να αναπνέουν τόσο κάτω από το νερό όσο και από πάνω.
Η ελαστικότητα που έχουν στο κάτω μέρος της κοιλιάς τους, τους δίνει τη δυνατότητα να μετακινούνται με ταχύτητα χτυπώντας το νερό. Όταν το κουνούπι ενηλικιωθεί τότε βγαίνει από τη ράχη της προνύμφης που φέρει μια σχισμή στο πάνω μέρος της και στη συνέχεια χρησιμοποιεί το σώμα της για να επιπλεύσει στο νερό, πριν καταφέρει να πετάξει.
Τα κουνούπια ερεθίζονται και προσελκύονται από την κίνηση, από τη σωματική θερμότητα, από την υγρασία και το διοξείδιο του άνθρακα που εκπνέεται με την αναπνοή. Το σφύριγμα που κάνουν προέρχεται από το συγχρονισμένο τους φτερούγισμα. Στον άνεμο τα κουνούπια δεν παρουσιάζουν αντίσταση και με αυτόν μπορούν να μεταφερθούν σε πολύ μακρινές αποστάσεις.
Η δραστηριότητα τους έχει να κάνει με τη θερμοκρασία και την υγρασία του αέρα. Έτσι τις πρώτες πρωινές, τις πρώτες νυχτερινές ώρες και κατά τη διάρκεια της νύχτας τα περισσότερα είδη είναι πιο ενεργητικά και τσιμπούν, αλλά υπάρχουν και είδη που τσιμπούν και όλο το εικοσιτετράωρο.
Το θηλυκό τρυπάει το δέρμα με 6 «καρφίτσες» που έχει στο στόμα του, βγάζει ένα αιμολυτικό και αντιισταμινικό σάλιο και με τη προβοσκίδα του ρουφά το αίμα που καταλήγει στην κοιλιά του. Ανάλογα με την ποσότητα, αυτή μεγαλώνει, αφού έχει μεγάλη ελαστικότητα. Το τσίμπημα του κουνουπιού προκαλεί κοκκινίλα στο δέρμα, πρήξιμο και έντονη ενοχλητική φαγούρα. Παρά την άποψη που επικρατεί ένα σκούρο δέρμα προσελκύει περισσότερο τα κουνούπια παρά ένα ανοιχτόχρωμο.
Υπάρχουν 3 διαδεδομένα γένη κουνουπιών:
• Ο ανωφελής. Το γένος αυτών των κουνουπιών είναι ο φορέας της ελονοσίας και των ασθενειών της εγκεφαλίτιδας και φιλαρίασης. Τα ενήλικα κουνούπια του γένους αυτού αναγνωρίζονται από τη στάση του σώματος τους, όπου η προβοσκίδα, το κεφάλι και το σώμα είναι σε μία ευθεία γραμμή. Επίσης τα φτερά τους φέρουν μικρά στίγματα. Με το τσίμπημά του σε άτομο που έχει ελονοσία, το θηλυκό μαζί με το αίμα ρουφάει και το πλασμώδιο στο οποίο οφείλεται η ασθένεια. Μέσα στο σώμα του κουνουπιού το μικρόβιο παραμένει και αναπτύσσεται. Στη συνέχεια μεταφέρεται στους σιελογόνους αδένες του και έτσι με νέο τσίμπημα σε σώμα υγιούς ανθρώπου, μεταφέρει μέσω του σάλιου του το μικρόβιο στον οργανισμό του. Το ανωφελές κουνούπι ζει από 18 μέρες μέχρι 4-5 εβδομάδες.
• Το κοινό κουνούπι. Πολλαπλασιάζεται σε στάσιμα και μολυσμένα νερά αλλά και σε μέρη όπου υπάρχει αρκετή υγρασία. Η προβοσκίδα του είναι διακεκομμένη και προς τα κάτω σε σχέση με το υπόλοιπο σώμα του. Τα φτερά του είναι χρωματικά ομοιόμορφα. Τα αβγά του τα γεννάει στην επιφάνεια του νερού και αυτά επιπλέουν κατά ομάδες των 100 ή και περισσοτέρων. Ζει 10-15 μέρες αλλά σε ψυχρές συνθήκες μπορεί να ζήσει και περισσότερο. Μπορεί να μεταφέρει την ασθένεια της εγκεφαλίτιδας, αλλά αρκετά δύσκολα, ενώ την ασθένεια της φιλαρίασης μόνο σε τροπικές περιοχές.
• Το γένος αηδής μεταδίδει τον Κίτρινο πυρετό. Διαφέρει από το κοινό κουνούπι στο ασημένιο χρώμα που έχει ο θώρακάς του. Το άκρο της κοιλιάς του θηλυκού είναι μυτερό και έχει διάφορα αισθητήρια εξαρτήματα που εξέχουν. Οι προνύμφες του γένους αυτού είναι κοντές και χοντρές ενώ τα αβγά του έχουν τη δυνατότητα να αντέχουν και έξω από το νερό για αρκετό καιρό. Αναπαράγεται μετά από πλημμύρες σε δεξαμενές βρόχινου νερού ή σε αρμυρά έλη. Η ζωή του είναι συνήθως σύντομη (10-15 μέρες) αλλά κάτω από κατάλληλες ψυχρές κλιματολογικές συνθήκες μπορεί να ζήσει έως και μερικούς μήνες.
ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ
Η αντιμετώπιση των κουνουπιών πραγματοποιείται με μεθόδους που στοχεύουν στην μείωση της ελκυστικότητας των χώρων στις επισκέψεις εντόμων και στη βελτίωση της προστασίας τους με φυσικούς τρόπους.
Για την αντιμετώπιση κουνουπιών σε οικίες ακολουθούνται μια σειρά κανόνων, οι οποίοι αφορούν στη διαχείριση του περιβάλλοντος και συμβάλλουν στον περιορισμό των προβλημάτων. Συγκεκριμένα, η μείωση της υγρασίας τις βραδυνές ώρες και ο περιορισμός της βλάστησης στον κήπο (αυστηρό κλάδεμα δέντρων και θάμνων και κούρεμα του γκαζόν), μειώνουν τις επισκέψεις των κουνουπιών. Το ίδιο πετυχαίνουμε με τη συχνή συλλογή των φυτικών υπολειμμάτων και τον καθαρισμό του κήπου. Επιπλέον, τα λευκά φώτα στον κήπο αντικαθίστανται από κίτρινους λαμπτήρες, που έλκουν λιγότερο.
Ακόμη, αρωματικά φυτά, όπως βασιλικός και ευκάλυπτος δημιουργούν απωθητικό περιβάλλον και διώχνουν ελαφρώς τα κουνούπια. Οι παγίδες διαφόρων τύπων, όπως εκείνες που έλκουν τα έντομα με τη χρήση υπεριώδους ακτινοβολίας (π.χ. μπλε φως) βοηθούν στη βιολογική αντιμετώπιση του προβλήματος. Τέλος, φυσικά απωθητικά όπως η σιτρονέλλα, η γερανιόλη και τα έλαια από θυμάρι χρησιμοποιούνται τακτικά σε εξωτερικούς χώρους και αποτελούν οικολογική μέθοδο καταπολέμησης.
Η αντιμετώπιση των κουνουπιών πραγματοποιείται και με τη χρήση εντομοκτόνων σκευασμάτων, τα οποία εφαρμόνται σε εξωτερικούς χώρους και στις επιφάνειες των φυτών με στόχο την απώθηση και εξόντωση των κουνουπιών που επισκέπτονται το χώρο. Η εφαρμογή τους πραγματοποιείται με διάφορες μεθόδους, όπως είναι οι υπολειμματικοί ψεκασμοί και οι εκνεφώσεις. Οι εκνεφώσεις πραγματοποιούνται, με τη βοήθεια ειδικών συσκευών. Κατά τις εφαρμογές παράγεται νέφος μικρών σταγονιδίων (νεφελοψεκασμοί) ή σωματιδίων καπνού (θερμές εκνεφώσεις). Οι μέθοδοι αυτές εμφανίζουν πλεονεκτήματα, δεδομένου ότι καλύπτονται ολοκληρωμένοι οι επιφάνειες και πολλά δυσπρόσιτα σημεία.
ΕΥΡΥΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ
Η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των κουνουπιών με απεντομώσεις σε περιοχές με μεγάλη επιφάνεια περιλαμβάνει μια σειρά συντονισμένων επεμβάσεων. Αρχικά γίνεται χαρτογράφηση των εστιών αναπαραγωγής. Βασικό στοιχείο είναι η συστηματική δειγματοληψία στα σημεία επώασης κατά τη περίοδο εμφάνισης προνυμφών. Στόχος μας είναι ο προσδιορισμός του ευπαθούς σταδίου ανάπτυξης των εντόμων κατά το οποίο πραγματοποιούνται εφαρμογές κατάλληλων σκευασμάτων. Στη συνέχεια επιδιώκεται η εξάλειψη των εστιών αναπαραγωγής. Χρησιμοποιούντια διάφορα προϊόντα, όπως συνθετικά εντομοκτόνα, σκευάσματα που περιορίζουν την ανάπτυξη των προνυμφών με ιδιαίτερα ήπια χαρακτηριστικά αλλά και βιολογικά μέσα, όπως καλλιέργειες βακίλλου που παρασιτούν και εξοντώνουν τις προνύμφες των κουνουπιών. Οι εφαρμογές πραγματοποιούνται τόσο με επίγεια μέσα (ψεκαστικά μεγάλου όγκου και υψηλής πίεσης) όσο και αέρια (αεροψεκασμοί) ανάλογα με τις περιβαλλοντικές συνθήκες και τα χαρακτηριστικά των εστιών που χρειάζονται διαχείριση.
Συχνά απαιτείται καταπολέμηση των ακμαίων σταδίων (π.χ. κουνούπια που δημιουργούν όχληση σε αστικές περιοχές). Στις περιπτώσεις αυτές γίνεται απεντόμωση με εφαρμογές υπέρμικρου όγκου (ψυχρές εκνεφώσεις). Πρόκειται για εφαρμογή κατά την οποία παράγεται με τη βοήθεια ειδικών συσκευών, νέφος μικροσκοπικών σταγονιδίων, το οποίο επικάθεται σε εξωτερικές επιφάνειες, καλύπτοντάς τες καθολικά. Αντίστοιχη είναι η μέθοδος της θερμής εκνέφωσης κατά την οποία παράγεται με τη βοήθεια συσκευής είδος σωματιδίων καπνού. Σε κάθε περίπτωση, κατά τις απεντομώσεις επιλέγεται προσεκτικά το είδος των σκευασμάτων, ώστε να ελαχιστοποιούνται οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον.